Çoxdandır yazmaq istəyirəm, bu xəbəri əldə etdiyim gündən... Amma bilmirəm necə dilə gətirim, hansı sözlərlə izah edim. Belə məsələlər bir dostuna anasının ölümünü deməyə bənzəyir. Dostunun üzülməyini istəmirsən, özün də çox üzülürsən, deməmək də olmur... Hərçənd ki, mən Mollayam, mənim kimilər üçün bəlkə də qara günlər şad günlər kimidir. Amma bu o bildiyimiz qara günlərdən deyil... Deyəsən bu elə əslində mənim özümün qara günümdür, mənim millətimin qara günüdür.
Yəqin yenə suallarınız var: "N`olub ay Molla?", "Niyə özünü öldürürsən?", "Yenə nə başlamısan?", "Nə səs-küy salmısan?" kimi və bənzəri suallar. Mənim bu sualların hamısına cavab verməyə taqətim qalmayıb. Eşşəyim də (hərçənd ki ona eşşəyim deməyə dilim yatmır, amma cinsi budu nə edim) yorulub. Kişmişin də istirahət etdiyi bu müddətdə danışım sizə də bu hal-qaziyəni sonra yoluma davam edim.
Ay mənim millətim, xalqım, qardaşlarım, bacılarım biz niyə bu qədər biganəyik? Niyə öz dilimizə, dinimizə, mədəniyyətimizə, tariximizə, öz insanlarımıza, öz torpaqlarımıza qarşı bu qədər biganəyik??? Yəqin bu sahədə bir yarış keçirilsəydi və adına EuroBiganə deyilsəydi biz burada ən birinci yerdə olardıq. Niyə QARAGİLƏ üçün qara gündü? Ermənilər bizim Qaragiləni oxudu, EuroVision deyilən, hər kəsin maraq göstərdiyi və qatılmaq üçün az qalsın özünü satmağa hazır olduğu yarışda da oxuyacaqlar. Eyni zamanda klip də çəkdiriblər hansı ki mən bunu sizinlə paylaşıram. Düzdür, istəməzdim ki, erməni dılğırına qulaq asıb qulaqlarınızı korlayasız, amma hər halda nə etdiklərini görüb bir az utanmaqda fayda var.
Bizim Sarı Gəlinimizi də bir zamanlar oğurlayıb "erməni" damğası vurmaq istədilər, hardasa alındı da... Amma biz bundan bir nəticə çıxarmadıq. Bu hadisədən sonra bizim heç Sarı Gəlin üçün klipimiz yox ikən, ermənilər Qaragiləni EuroVision`da oxumaq qərarına gəliblər. Erməni lobbisinin çox güclü olmasını nəzərə alsaq, təsəvvür edək ki, Qaragilə EuroVision-da birinci oldu. Bu zaman biz artıq öz mədəniyyətimizin ölümünün şahidi oluruq deməkdir. Bizimkilər gedirlər, bizə aid olmayan bir mahnı oxumağa, bizə aid olmayan musiqi alətləriylə, ermənilər gedir bizim balabanımızla və bizim mahnımızla...
İnşallah oyanarıq və bu gec olmaz!
Ey mənim müsəlman qardaş və bacılarım, bu yaxınlarda mənə sual etdilər "Satira bizə lazımdı ya yox?" deyə. Məncə maraqlı sualdı. Hətta mənim ilk başda ələ almam gərəkən bir sual olduğunu düşünürəm. Sadəcə olaraq keçmiş Molla Nəsrəddindən hər kəs özünə bir nəticə çıxarıb, deyə düşünürdüm. Sən demə və mən demə hər kəs nəticə çıxarmayıb. Hələ də qaranlıq, ala qaranlıq, toranlı yerlər var bu məsələdə. Mən günəş olmasam da aydınlatmağa çalışım.
Sual: "Satira lazımdırmı?".
Cavab: Satira lazımdır, amma vacib deyil. Molla Nəsrəddinin və onun ilk yaradıcılarının əsas məqsədi milləti oyandırmaq, cəhalətdən qurtarmaq olduğu kimi, yeni Molla Nəsrəddinin də məqsədi eynidir. Dediyim kimi məqsəd, insanlara elm vermək, oyandırmaq, cəhalətdən xilas etmək, qüsurları təmizləmək, daha yüksək və ali bir cəmiyyət ərsəyə gətirməkdir. Bir binanın birdən çox girişi olduğu kimi, bir riyazi sualın birdən çox həlli olduğu kimi, bu məqsədə aparan yollar da müxtəlifdir. Kimsə bunu rəsm əsərləri ilə edir, kimsə bunu yaxşı şeyləri göstərməklə edir (bu optimizm də deyirlər - mən bilən), kimsə bunu müharibədə şəhid olmaqla edir, kimsə bunu televiziya vasitəsi ilə edir, kimsə bunu papağını göyə atmaqla edir, kimsə də eşşəyinə minib "cihada" çıxmaqla. Ey mənim müsəlman qardaş və bacılarım, nə fərqi var yol hansı yoldu; satiradı, tənqiddi, optimizmdi, yoxsa karikaturadı? Əsas olan odur ki, məqsəd və niyyət birdir. O ki qaldı sualın "Satira vacibdirmi?" formasına əlbəttə ki, cavabım xeyr. Siz elə bilirsiz mən elə ancaq qüsurları görürəm? Yox əsla... Hətta Peyğəmbərimizin (sav) tövsiyyəsidir, hər zaman yaxşı cəhətləri görmək. Bu sadəcə olaraq bizim yolumuzdur. Biz "kişmişimlə" birlikdə düşünürük ki, (fikir verin eşşəyim də düşünür) əgər cəmiyyətin qüsurlarına ayna tuta bilsək, aynada özümüzü görüb bəlkə utanarıq, həya edərik, çəkinərik və bu xətalarımızdan və cəhalətimizdən xilas olmağa çalışarıq.
M.Ə.Sabir, C.Məmmədquluzadə, Zərdabi, Rəsulzadə, H.Cavid, kimi dahi insanlar bu yolu seçiblər. Amma bu o demək deyil ki, onlar heç bir müsbət yönümüzü görmürdülər. Mən də xarici bir vətəndaşla üzbəüz olanda Azərbaycanımızın və millətimizin ancaq yaxşı yönlərindən danışmağa səy göstərirəm. Amma öz aramızda tənqid həmişə lazımdı. Çünki tənqid olmasa inkişaf olmaz. Düşünün ki, müxalifət yoxdu. O zaman iqtidarın dediyi olacaq və onların heç bir fikrini tənqid edən olmayacaq. Nə qədər doğru olduğunu hansı tərəzi ölçə bilər? Əlbəttə TƏNQİD.
Düşünürəm, öz özümə sual verirəm hərdən: axı biz niyə belə olduq? Biz niyə özümüzü unutduq? Biz niyə millət olaraq, xalq olaraq özümüzü, öz insanlarımızı, vətənimizi, torpaqlarımızı, suyunu içdiyimiz ana yurdumuzu, bir yerdə böyüdüyümüz bu xalqı unutduq... Niyə biz bu qədər eqoist olduq?
Bu kimi suallar qanımızı qaraldır yəqin, necə ki, mənim də qanım qaralır belə suallar eşidəndə.. Amma nə etmək olar? Bizim məqsədimiz də elə qan qaraltmaqdır. Qanınızı qaraldım ki, bəlkə gözünüzü açasınız. Bəlkə sadəcə özümüzü, öz qazancımızı, öz mənafeyimizi düşünməkdən yaxa qurtarıb, ətrafımızdakı insanları düşünəsiz. İllərdir torpağından bəhrələndiyiniz, suyundan içdiyiniz bu vətənin qədrini biləsiz. Vətən üçün "mən nə edə bilərəm" kompleksindən xilas olub, ən kiçikdən bir şeylər etməyə başlayasız...
Yol gedirəm, ətrafıma baxıram... İnsanların həmişə bir yerlərə tələsdiyini görürəm. Amma hara tələsirik? Bu sualın cavabını hər gün eyni şəkildə verərik yəqin ki: "pul arxasınca"
Niyə bizim xalqımız hər şeyi pulla dəyərləndirməyə başladı? Niyə hamı düşünür ki, pul varsa xoşbəxtlik var... Sadəcə belə düşünülsə dərdim nə idi? Ən yaralısı odur ki, "mən qazanım, başqası acından ölsün, xəstələnsin, evsiz eşiksiz qalsın, yetim qalsın mənə nə" kimi bir düşüncəyə sahibdir bizim xalqımız... Çox heyf... Mirzə Ələkbər Sabir o zaman "millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!" dedi, səsi bu gün eşidildi... Mirzə indi Cənnətdə istirahət edir ümid edirəm. Amma düşünürəm ki, bilsə ki, bu gün onun soydaşlarının söz Mirzəsin ehtiyacı var, xortlayıb gələr, o bir aləmdəki rahatlığını da buraxıb gələr, ki burda insanlara qışqırıb desin "ay millət, ay xalq, oyanın, özünüzü unutmusuz, özünüzə gəlin, özünüzü xatırlayın, insan olduğunuzu unutmayın"
Burada bir hədis də yadıma düşdü. Allah buyurdu: "Hər kim məni unutsa, mən ona özünü unutduraram" Yoxsa biz Allahımızımı unutduq? Elə buna görə də Allah bizə bizi unutdurdu? Bilmirəm biz niyə özümüzü unutduq... Amma vay halına Allahı unudanların...
Avtobusda yol gedən insanlara göz gəzdirirəm. Belə bir təsəvvür yaranır ki, hamı bir-birini yeməyə, parçalamağa hazırdı... Hamı özünü unudub...
Metroda yol gedirəm. Hamı bir-birinə diş qıcayır, gözləri ilə bir-birlərini yeyirlər. Az qalıblar hücum edələr bir-birlərinə. Hamı özünü unudub...
İki nəfər cavan oğlan fikirli yol gedir piyada... Birdən toqquşurlar... Elə bil Bakıda zəlzələ baş verdi. Başlayırlar bir-birlərini yeməyə... Ay qardaşlar erməni köpəkləri torpaqlarımızda at oynadır. Onları yemək lazımdı, bir-birimizi yox... Hamı özünü unudub... Hamı özünü də unudub, keçmişini də, Qarabağı da, 20 yanvarı da, Azərbaycanı da, SSSR-nin əsarətində qalmağımızı da, daima kimlərinsə qulu köləsi olduğumuzu da, öz haqq və hüquqlarımızı da...
Gəlin heç olmasa dua edək xalqımız üçün... Mənim imkanlarımla edə biləcəyim ən yaxşı iş hər halda duadır. Dua edirəm xalqım, millətim, vətənim üçün, Qarabağ üçün, şəhidlərimiz üçün... Siz də dua edin, bəlkə özümüzə gəldik...
Sual bəlkə də maraqlı və gülməli səslənir. "Eşşəklə cihada getmək olarmı?" Hər halda indi cihad olsa, mən də dostum Kişmişi (bu mənim eşşəyimin adıdı) alsam altıma, bütün sürətimi toplayıb girsəm cihada hər halda ilk şəhid düşən mən olardım.
Əslində mənim fikrimcə altında nəyin olması önəmli deyil, önəmli olan istək, iradə, mətanət, ideologiyaya sadiqlikdir. Hər halda eşşəyim var, gücüm çatmaz deyib mən bir kənarda dursam heç cihada girən də olmaz. Cihad deyəndə elə bilməyin ki, alacam əlima qılıncı, tüfəngi, ya da icad edəcəm bir atom bombası bütün düşmanlarımızı qıracam. İslam Peyğəmbəri, bütün insanların Peyğəmbəri Məhəmməd Mustafa (sav) deyib ki, "Ən vacib cihad öz nəfsimizlə olan cihaddır". Biz Azərbaycanlıların hamısını bir yerdə, böyük bir mənəvi insana bənzətsək, bizim nəfsimiz də, cəmiyyətimizin çürük adətləri, ümumi yanlışlarıdır ki, bunların düzəlməsi üçün tənqid edən lazımdır.
Məndən tənqid edən olmazdı bəlkə, millətimə, vətənimə qarşı sevgim olmasaydı. Bu cihad üçün yaxşı at lazımdı əslində. Amma bir müəllimimin sözünü xatırladım: "əlindəki imkanları dəyərləndirməyi bacarmayan, ondan daha çoxunu da dəyərləndirə bilməz". Mən də əlimə bir eşşək düşmüşkən dedim başlayım bu elmi cihada.
"Kişmiş" mənə əslində çox kömək olur. Yoxsa ayaq üstə yazmaqdan yorulardım. İndi bu dövrdə bir çox insan öz işləriylə məşğul olur. Düşünür ki, "millət necə tarac olur, olsun; nə işim var?!", amma mən belə düşünüb, evimdə rahat-rahat yata bilmədim. Millətin söz söyləyən, onları doğru yola çağıran bir Mollaya ehtiyacı var. Budur gəlmişəm. Sizi deyib gəlmişəm...
Bir zamanlar Koroğlu sadəcə atını fikirləşib yola çıxsaydı, bu gün biz Koroğlu dastanlarını oxumazdıq. Koroğlunun ən böyük nailiyyəti özü kimi düşünən, ürəkli insanlara, xalqına arxalanması idi... Mən Koroğlu da deyiləm, amma xalqıma arxalanıram, mənim kimi düşünən insanların olduğunu bilirəm, bundan əminəm...
Azərbaycan xalqının ən böyük bəlası unutqanlığıdır. Millətimiz o qədər unutqandır ki, hətta səhər yeməkdə nə yediyini belə unudur. Hələ keçmiş qəhrəmanlarını, keçmiş düşmanlarını, Qarabağı, erməniləri, rusların bizə etdiklərini, dilimizi, dinimizi, əsl mədəniyyətimizi, türklüyümüzü və bir çox başqa şeyi deməyə ehtiyac yoxdu. Səhər yeməyini unudan, bunlardan xəbərdar ola bilməz. Mən də düşünürəm ki, Kişmişlə çıxdığım bu yolda xalqımıza keçmişini, kimliyini, hardan gəldiyini xatırladıcı, hara getdiyinə işarə edici bəzi əməlləri tutum. Bəlkə millətimə, xalqıma bir faydam olar.
Əlbəttə tək başıma, və ya Kişmişlə baş-başa edə biləcəyim çox az şey var. Odur ki, sizin mənəvi dəstəyinizə, dualarınıza, dualarımıza "amin" demənizə çox ehtiyacım var. Ən azından arabir "AMİN" deyin bu bizə kifayətdir. Çox şeydə gözüm yoxdu...
O dövrdə yazılmış olmağına baxmayın, xeyli faydalı fikirlər var. Ola bilsin ki, bəzi fikirlər o dövr üçün söylənilib, amma yenə də nəticə çıxarmaq çətin deyil. Çünki arifə bir işarə kifayət edir. Siz də maşallah hamınız arif insanlarsınız.
MIRT-MIRT Bunun sәbәbi nәdir? Niyә qızlarımız çoxalıb vә evlәnәn cavanlarımız azalıb? Övrәtin bu sözlәr xoşuna gәlmir, әrindәn küsür vә iki gün әrilә danışmır. Bir neçә gün dә keçir. Bir gün kişi diqqәt elәyib görür ki, övrәti gündüzlәr ayağına corab geymir, qardaşının da vә qeyri yad kişilәrin dә yanında ayaqları çılpaq dolanır; amma, söz yox, uzunu vә başını çarqatnan bәrk-bәrk gizlәyir. Әri deyir ki, "ayıbdır, ayaqlarına corab gey", övrәt cavab verir ki, "sәn allah әtimizi tökmә, evdә adam corab geymәz, adam yasa gedәndә, ya hamama gedәndә corab geyәr". Bu da kişinin acığına gәlir vә burada da kişi iki gün övrәtindәn küsüb danışmır. Bir neçә gün dә keçir. Övrәt görür ki, hәmişә axşamlar әri qabağına kitab qoyub oxuyur, ya bir gağız götürüb yazır. Bu bir lazımlı vә yenә lazımlı mәsәlәdir. Әgәr bu mәsәlәni elә bu halәtdә qoysaq, oxumuş cavanlarımızın heç biri müsәlman qızı almaz. Bu dәrdә bir çarә tapmaq lazımdır; elә bu saat tapmaq lazımdır, sabaha da qoymaq olmaz! Bizә qalsa, biz buna iki çarә bilirik: Molla Nәsrәddin. "Molla Nәsrәddin", 10 fevral, 1908, ¹ 6.
Vacib vә lazımlı bir mәsәlә var ki, ona da heç diqqәt elәmirik vә qulaq asmırıq, deyirik: "Eh, necә olacaq olsun!".
Sözüm buradadır ki, bu axır vaxtlarda bizim yetişmiş qızlarımıza әr tapılmır vә bir neçә il gözlәyirlәr,--axırda da hәr kәs rast gәlir,--gedirlәr, amma çoxu da qalır evdә vә özünә layiq oğlan tapa bilmir ki, getsin (Dövlәtli qoca kişilәrin kefidir ha!).
Bunun sәbәbi budur ki, oğlanlarımız gedib Avropa dәrsi oxuyurlar vә Avropa tәrbiyәsi alırlar. Bunların da bir parası dәrsi qurtarıb, vәtәnә qayıdıb gәlәndә öz yanlarınca rus, yәhudi, ya qeyri bir millәtlәrin qızlarından birini seçib gәtirirlәr vә kәbin kәsdirib, özlәrinә övrәt elәyirlәr.
Cavanlarımızın da bir parası qayıdıb gәlir vәtәnә ki, burada öz sәliqәsinә müvafiq bir müsәlman qızı tapıb alsın. Amma gәzir, dolanır, xәbәrlәşir vә axırda görür ki, dәrs oxumuş vә tәrbiyә tapmış müsәlman qızı yoxdur. Bir neçә il dә gözlәyir, gözlәyir vә lap axırda ya bu da gәlir bir rus qızı, ya yәhudi qızı tapır, ya da "cәhәnnәmә, gora!"--deyib, gedir bir müsәlman qızı alır.
Bәli, qızı alıb gәtirir evә vә öz-özünә deyir ki, "bәlkә bir tövr ötüşәk.".
Bir gun sәhәr tezdәn övrәt yerindәn durur, istәyir geyinsin getsin anasıgilә, kişi soruşur ki, "niyә gedirsәn?", övrәt cavab verir ki, "bu gecә yuxu görmüşәm, gedirәm anama deyim, getsin Molla Haqverdiyә kitaba baxdırsın". Kişi deyir ki, "nahaq yerә zәhmәt çәkib getmә, ondan ötrü ki, yuxudan heç bir şey bilmәk olmaz".
Övrәt bikar oturub başlayır әsnәmәyә. Bir az keçir, övrәtin yuxusu gәlir vә kişi dә kitabından vә kağızından әl çәkmir. Bir az da gözәtlәyәndәn sonra, övrәt hirsli girir әrinin otağına vә başlayır bu cür mәzәmmәt elәmәyә: "A kişi, sәn olasan allah, bu kitabları vә kağızları tulla cәhәnnәmә, az bu cinlәrnәn vә şәyatinlәrnәn mırt-mırt danış, canına yazığın gәlsin! Bu nәdir yuxunu özünә haram elәyirsәn ki, nә bilim nә var? Bir canına yazığın gәlsin, bir usan, ay bu kitab-mitabı icad elәyәnin evi yıxılsın!".
1. Bunun bir çarәsi budur ki, oğlanlarımızı dәxi bundan sonra Avropa tәrbiyәsinә qoymayaq; mәsәlәn, Nehramın, Ordubadın cavan oğlanları hәmişә Tәbrizdә "elm" tәhsil elәyirlәr vә vәtәnlәrinә qayıdıb gәlәndәn sonra evlәnirlәr vә ömrlәrinin axırına kimi dә xoşbәxt yaşayırlar. Ya gәrәk belә ola.
2. Ya da ki, oğlanlarımızı Avropa dәrsinә göndәrәndә qızlarımızı da qoyaq dәrsә ki, heç olmasa Avropa elmindәn vә tәrbiyәsindәn barı yarımçıq da olsa, bir az oxusunlar vә öyrәnsinlәr. Biz belә qanırıq vә belә dә deyirik. Hәr kәs nә cür qanır, elә dә qansın.
Ey mənim Azərbaycanlı qardaşlarım və bacılarım, artıq 22 ildir ki, yaşayıram, özümü bildiyim, qandığım gündən bəri dilənçilik görürəm. Sonra deyirik ki, Azərbaycanda işsizlik baş alıb gedir. Bu necə işsizlikdi axı? Azərbaycanda hətta dilənçilik də peşədi. Yollarda, marşrutlarda, metrolarda, bazarlarda, yol kənarlarında nə qədər istəsəz “biznesmen” dilənçi var. Bu insanlar asanlıqla pul qazanmağın yollarını tapmış “ali savadlı” insanlardır. “Ali savadlı” dedim ona görə ki, bu insanlar universitet oxumamış olsalar da, savadları “ali”dir. Bu insanlar o qədər kreativ, o qədər qabiliyətli insanlardı ki, adamın lap heyfi gəlir. Film çəkmə studiam olsaydı onların hamısını aktyor kimi dəvət edərdim. Hollywood yəqin ki, bilmir bizim Bakıda və Azərbaycanın digər bölgələrində belə qabiliyyətli insanların olduğunu. Yoxsa bunların hamısını bərk gedən təyyarəyə yığıb aparardı Birləşmiş Xarabaya.Elə bilməyin ki, mən bu insanlara “səhv edirlər” deyirəm. Əksinə onları belə işlər tutmağa məcbur edən səbəblər var. Nədir bunlar? İncəsənət universitetində yer yoxdu, kino sənayemiz bərbad vəziyyətdədi, teatrlarımıza gedib tamaşalara baxan, biletlərə pul verən yoxdu; onlar da məcburdular ki, bu talantlarını küçələrdə sərgiləsinlər. Nə deyə bilərik? Bərəkallah qabiliyyətlərinə... Bilmirəm bəlkə də, bunlara “bərəkallah” deməklə günah elədim... Sabahdan deyəsən mən də başlayacam. Uzun zamandı özümün kiçik sahibkarlığım, xudmani bir biznesim olsun istəyirəm. Ha fikirləşirəm ki, görəsən biznesin hansı sahəsinə baş vurum. Hansı sahədə bazar boşdu. Mən özümü isbat edə bilərəm, bir iki manat (yeni) qazana bilərəm. Axtardım, axtardım, ən sonda gördüm ki, ən az sərmayə tələb olunan, ən qısa zamanda ən çox gəlir gətirən sahə elə “dilənmək” biznesidi. Deyəsən mən də rəsmi bir şəkildə qeydiyyatdan keçib, Ədliyyə Nazirliyindəki fədakar qardaşlarımızdan icazə alıb başlayacam dilənməyə. Fikirləşirəm ilk öncə metrolara kəllə vurum. Hər vaqondan təxminən 1 manat (yeni) toplasam, gündə də 100 vaqona girsəm, gündə 100 manatım var. Əla, əhsən...Sonra metro bazarını doydurduqdan sonra, başlayacam marşrutlara yalandan qolumu, ayağımı əyri göstərib pul qapmağa. Bir iki bayatı şiraz zad öyrənərəm. Elə bilirsiz səsim yoxdu? Orta məktəbdə oxuyanda məni məktəbin xoruna qəbul eləmişdilər... Qəşəng şer deyirəm... Özümdən bir iki şeir də gupbuldatsam, pullar cibimə dolacaq... Bizim millətin ürəyi yumşaqdı. O qədər yumşaqdı ki, 15 il keçir ki, Qarabağda erməni dılğırları at-eşşək oynadır, qonaqpərvərliyimizdən səs çıxarmırıq. Hamı öz işindədi. Onsuz da Qarabağ bizimdi, erməni kimdi eee, onsuz da geri qayıdacaq. Mən də şirin dilimi işə salsam mənim yumşaq ürəkli, mehriban millətim pullarını mənə verəcək. Bir də ki, millətim o qədər fədakar və qayğıkeşdi ki, kasıb insanlara yardım edir. Mənə kömək eləsinlər mən bir iki maşın alım, bir iki mənzil alım... Qonşuluqlarında yerləşən, hər gün gördükləri, qohumlarının arasında olan, daha çox ehtiyacı olanlara yardım etmək ağılsızlıqdı. Axı onlar yalan yerə bizə “ayağım əyridi, dilim tutulub, qarnım ağrayır, gözüm görmür” demir axı. Onlara pul verməyin ləzzəti yoxdu. Yaxşısı budu ki, mən də onlara kiçik səhnəciklər göstərim, onlar da mənə pul versinlər...
Nə deyirsiz? Sizdən də məsləhət almaq istərdim...
"Sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım! O kəsləri deyib gəlmişəm ki, mənim söhbətimi xoşlamayıb bəzi bəhanələr ilə məndən qaçıb gedirlər, məsələn, fala baxdırmağa, it boğuşdurmağa, dərviş nağılına qulaq asmağa, hamamda yatmağa və qeyri bu növ vacib əməllərə. Çünki hükəmalar buyurublar: Sözünü o kəslərə de ki, sənə qulaq vermirlər. Ey mənim müsəlman qardaşlarım! Zəmani ki, məndən bir gülməli söz eşidib ağzınızı göyə açıb və gözlərinizi yumub o qədər xa-xa edib güldünüz ki, az qaldı bağırsaqlarınız yırtılsın və dəsmal əvəzinə ətəkləriniz ilə üz-gözünüzü silib "Lə’nət şeytana" dediniz, o vaxt elə güman etməyin ki, mənə gülürsünüz. Ey müsəlman qardaşlarım! Əgər bilmək istəsəniz ki, kimin üstünə gülürsünüz, o vaxt qoyunuz qabağınıza aynanı və diqqət ilə baxınız camalınıza.
Sözümü tamam etdim, ancaq bircə üzrüm var: məni gərək bağışlayasınız, ey mənim türk qardaşlarım, mən sizin ilə türkün açıq ana dilində danışıram. Mən onu bilirəm ki, türkün dili ilə danışmaq eyibdir və şəxsin elminin azlığına dəlalət edir, amma hərdənbir keçmiş günləri yad etmək lazımdır; salın yadınıza o günləri ki, ananız sizi beşikdə yırğalaya-yırğalaya sizə türk dilində lay-lay deyirdi və siz qulaq ağrısı səbəbinə sakit olmurdunuz. Axırı biçarə ananız deyirdi, "Bala, ağlama, xortdan gələr, səni aparar" və siz dəxi canınızın qorxusundan səsinizi kəsib, ağlamaqdan sakit olurdunuz. Hərdənbir ana dilində danışmaq ilə keçmişdə gözəl günləri yad etməyin nə eybi var?"
Molla Nəsrəddin
